राष्ट्रीय पक्षाचा दर्जा असणाऱ्या राष्ट्रवादीचं देशभरात वजन किती आहे?

पाच राज्यांच्या निवडणुकांच बिगुल वाजलंय! यात पुण्यात चर्चाय ती राष्ट्रवादीची. म्हणजे राष्ट्रवादी या निवडणुकांमध्ये आपले उमेदवार देणारे असं बातम्यांमधून समजलं. मग मला एक २०२१ ची एक जुनी बातमी आठवली. बातमीच हेडिंग होतं,

राष्ट्रवादीचा ‘राष्ट्रीय’ दर्जा धोक्यात !

त्याच झालं असं होतं की, लोकसभेच्या सलग दोन निवडणुकांत झालेला पराभव आणि निवडणूक आयोगाच्या नियमानुसार पुरेशी मते मिळाली नसल्यानं राष्ट्रवादी काँग्रेसची राष्ट्रीय पक्ष म्हणून मिळालेली मान्यता धोक्‍यात आली होती.

मग तुमच्या आमच्या सारख्या लोकांना अनेक प्रश्न पडतात. प्रश्न किती असोत त्याच्यावर उतारा एकच.

राष्ट्रवादीची वाटचाल बघणं!

जेव्हा जेव्हा राष्ट्रवादी पक्षाचा विचार येतो तेव्हा डोक्यात एकच पिक्चर येतो, ‘बीस साल बाद’. राष्ट्रवादी पक्षाचा आजवरचा प्रवास बघितला तर नुसताच रहस्यमय वाटतो. म्हणजे पक्षाच्या पडझडी पासून ते पक्षाने अनाकलनीय झेप घेणं फक्त आणि फक्त सिनेमांमध्येच होऊ शकतं असा वाटणारा ही एक समाजात आहेच.

साधारण वीस ऐक वर्षांपूर्वी काँग्रेस मध्ये सत्तानेतृत्वासाठी संघर्ष झाला होता. यात सोनिया गांधींना परदेशी करार देऊन शरद पवार, पी ए संगमा आणि तारीख अन्वर यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस नामक सवता सुभा उभा केला.

बहुतेक सर्व ताकद महाराष्ट्रात असूनही शरद पवार यांनी संगमा आणि अन्वर यांच्या रुपाने मेघालय आणि बिहारमध्ये आपलं अस्तित्व तिकडेही जागतं ठेवलं. या सुभ्यात फूट पडली २००४ साली. पवार आणि संगमा यांनी आपले वेगवेगळे मार्ग निवडले. संगमांनी नॅशनल पीपल्स पार्टी काढली तर तारीख अन्वर २०१८ मध्ये काँग्रेसवासी झाले.

आता एवढ्या सगळ्या नंतर ही राष्ट्रवादीची ताकद काय ? तर गोवा, गुजरात, लक्षद्वीप यांसारख्या भाजपचा गड असलेल्या राज्यात राष्ट्रवादीचे खासदार आमदार निवडून येतात. पण त्याआधी…

जेव्हा १९९९ मध्ये राष्ट्रवादीची स्थापना झाली तेव्हा या पक्षाकडून खूप जास्तीच्या अपेक्षा होत्या. किंबहुना पक्ष स्थापणकर्त्याना सुद्धा स्वतः कडूनच अपेक्षा होत्या. त्याच कारण म्हणजे त्याच दरम्यान काँग्रेस वाईट काळातून जात होतं. त्यामुळे काँग्रेस सोडून इतर राजकीय नेत्यांच आपल्याला समर्थन मिळेल अशी राष्ट्रवादीला अपेक्षा होती.

याशिवाय कोणत्याही पक्षाला जेव्हा स्पष्ट बहुमत मिळणार नाही, तेव्हा आपला पक्ष अधिक महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतो, असाही विश्वास होता.

पण ना काँग्रेसचा पाठिंबा मिळाला ना राष्ट्रीय राजकारणात मध्यवर्ती भूमिका बजावण्याची संधी मिळाली. १९९९ मध्ये भाजपच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीला बहुमत मिळाल.

राष्ट्रवादी काँग्रेसने स्थापनेनंतर लगेचच महाराष्ट्रातील परिस्थिती बघून काँग्रेसशी समझोता केला होता. अधूनमधून वाद झाले मात्र ही युती आजही कायम आहे.

लोकसभेच बघायला गेलं तर,

गेल्या २१ वर्षांमध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेसने सुरक्षित आणि लहान राज्यांची निवड केलेली दिसते. १९९९ साली राष्ट्रवादी काँग्रेसचे ८ खासदार निवडून आले त्यात मेघालय आणि मणिपूरच्या एकेक खासदारांचा समावेश आहे.

२००९ च्या लोकसभेत या पक्षाचे ९ खासदार निवडून आले त्यामध्ये मेघालयच्या एका खासदाराचा समावेश होता. २०१४ साली महाराष्ट्रात भाजपच्या लाटेचा मोठा तडाखा संयुक्त पुरोगामी आघाडीला बसला. त्यामुळे राष्ट्रवादी काँग्रेसचे महाराष्ट्रातून फक्त ४ खासदार निवडून आले परंतु बिहारच्या कटिहारमधून तारिक अन्वर आणि लक्षद्वीपमधून पी. पी. मोहम्मद फैजल निवडून आले त्यामुळे राष्ट्रवादी काँग्रेसला आपले संख्याबळ ६ वर नेता आलं.

२०१९ मध्ये ५४३ पैकी ५ च खासदार राष्ट्रवादीचे आहेत. तर ४ खासदार राज्यसभेत आहेत.

आता इतर राज्यांत विधानसभेत काय परिस्थिती आहे बघूया…

पश्चिम बंगालमध्ये ममता बॅनर्जी यांनी तृणमूल काँग्रेसची स्थापना केली आणि काँग्रेस जवळपास संपवून टाकली. तृणमूल काँग्रेस सत्ताधारी पक्ष बनला. तिथे राष्ट्रवादीचा काही विषयच नाही.

जगन मोहन रेड्डी यांनी आंध्र प्रदेशात वाय एस आर पक्षाची स्थापना केली आणि दुसरीकडे काँग्रेस जवळपास संपली. मात्र असा करिष्मा किंवा जादू राष्ट्रवादी काँग्रेसला महाराष्ट्रात करता आली नाही.

गुजरात मध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेस अशीच आघाडी नेहमी दिसून आली. अलिकडच्याच म्हणजे २००१७ आणि २०१२ ची गुजरात विधानसभा निवडणूक राष्ट्रवादीने काँग्रेससोबत आघाडी करुन लढवली होती. २०१२ मध्ये झालेल्या निवडणुकीत राष्ट्रवादीचे ९ उमेदवार निवडून आले होते. २०१७ मध्ये तर फक्त १ चं आमदार निवडून आला.

केरळ मध्ये २०२१ ला झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत राष्ट्रवादी काँग्रेसचे दोन आमदार निवडून आले. ए. के. शशींद्रन आणि थॉमस के. थॉमस.

मणिपूर विधानसभेत राष्ट्रवादीचे ४ आमदार आहेत.

आता पाच राज्यांच्या निवडणुका लागल्यात. यात गोवा, पंजाब, मणिपूर, उत्तरप्रदेश आणि उत्तराखंड ही राज्य आहेत.

मणिपूर विधानसभेत राष्ट्रवादीचे ४ आमदार होते. तिथे काँग्रेससोबत निवडणूक लढवण्याबाबत चर्चा सुरू आहे. या निवडणुकीत तिथे राष्ट्रवादी कडून ५ जागा लढविण्यात येतील असा अंदाज आहे.

गोव्यात काँग्रेस, तृणमूल काँग्रेस यांच्यासोबत राष्ट्रवादीची चर्चा सुरू आहे. तर उत्तर प्रदेशात ही काही जागा लढवण्याची चर्चा आहे.

भारतात राष्ट्रीय पक्ष म्हणून मान्यता कायम ठेवण्यासाठी लोकसभा निवडणुकांमध्ये किमान तीन राज्यांमध्ये २ टक्के जागा जिंकून याव्या लागतात किंवा किमान ४ राज्यांमध्ये लोकसभा किंवा विधानसभा निवडणुकांमध्ये ६% मतं आणि लोकसभेच्या ४ जागा मिळवाव्या लागतात किंवा ४ राज्यांमध्ये त्या पक्षाला राज्य पातळीच्या पक्षाचा दर्जा मिळवावा लागतो.

त्यामुळे राष्ट्रवादी काँग्रेस करत असलेल्या प्रयत्नांचा अंदाज येतो.

हे ही वाच भिडू.

Leave A Reply

Your email address will not be published.