बिहारमध्ये गेल्या 3 वर्षांपासून 5 लाख विध्यार्थ्यांना SC / ST शिष्यवृत्ती मिळालीच नाही.

By टिम बोलभिडू On Aug 10, 2021

बिहारच्या राजकारणावर तर सातत्याने प्रश्नांची सरबत्ती चालूच असते. पण आता बिहारच्या शिक्षण व्यवस्थेवर देखील प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. त्याचं झालं असं कि, नेमकंच एक प्रकरण समोर आलं आहे, ज्यामुळे बिहारमधील शैक्षणिक परिस्थिती किती गंभीर आहे हे कळून येते.

बिहारमध्ये गेल्या तीन वर्षांत पोस्ट-मेट्रिक स्कॉलरशिपसाठी एकही अर्ज आलेला नसल्याची माहिती मिळते. अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ही केंद्र पुरस्कृत योजना आहे.

इंडियन एक्सप्रेसच्या एका रिपोर्टनुसार,

शिष्यवृत्ती आयोगाच्या अधिकाऱ्यांना जेंव्हा काही प्रश्न केले गेले कि, ३ वर्षांच्या काळात या स्कॉलरशिपसाठी विध्यार्थ्यांचा एकही अर्ज का आला नाही?

तर त्यावर अधिकाऱ्यांनी अनेक तकलादू कारणे दिली आहेत. जसे कि, आम्हाला एकही अर्ज मिळाला नाही कारण राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टलमधील तांत्रिक समस्या आहे. मात्र, ही समस्या तीन वर्षांमध्ये का सुधारली गेली नाही याचे उत्तर अधिकाऱ्यांकडे नाही.

तेच बिहारच्या शेजारचे राज्य उत्तर प्रदेशने या योजनेअंतर्गत एससी/एसटी विद्यार्थ्यांना लाभ देण्यामध्ये चांगले काम केले आहे.

५ लाख विद्यार्थी शिष्यवृत्तीसाठी पात्र आहेत.

बिहार सरकारच्या एससी / एसटी कल्याण विभागाने २०१६ मध्ये शासकीय आणि खाजगी महाविद्यालयांमधील शुल्काचा फरक सांगून शुल्काची वरची मर्यादा निश्चित केली होती. ते वर्षाकाठी २००० रुपयांपासून वार्षिक ९०,००० रुपयांपर्यंत होते.

यामुळे कुटुंबांवर आर्थिक बोजा पडेल आणि त्यांना उच्च शिक्षण किंवा व्यावसायिक अभ्यासक्रम बंद करावे लागतील, असा दावा करत विध्यार्थ्यानी या फी शुल्क वाढीला विरोध केला होता.

आजी आणि भावी मुख्यमंत्र्यांना हरवणारा माणूस केव्ही रमणा…

Dec 3, 2023

ओबीसीनंतर आता भाजपचा आदिवासी मतांवर डोळा..

Nov 18, 2023

पोस्ट-मॅट्रिक स्कॉलरशिप अशा एससी/एसटी विद्यार्थ्यांना उपलब्ध आहे ज्यांचे वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न २.५ लाखांपर्यंत आहे. या शिष्यवृत्तीचा देशभरातील ६० लाख विद्यार्थ्यांना लाभ झाला आहे.

बिहारमधील एकूण लोकसंख्येच्या १६ टक्के हा एससी समुदाय आहे, तर एसटी केवळ १ टक्के आहे. राज्यात दरवर्षी ५ लाख विद्यार्थी या शिष्यवृत्तीसाठी पात्र होत असतात. परंतु विद्यार्थ्यांना त्याचा लाभ मिळत नाही.

हि योजना कशी कार्य करते?

पोस्ट-मॅट्रिक शिष्यवृत्ती योजना हि ७५ :२५ केंद्र-राज्य सूत्रावर कार्य करते. शिक्षण, व्यावसायिक किंवा तांत्रिक अभ्यासक्रम, वैद्यकीय, अभियांत्रिकी, व्यवस्थापन आणि पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांसाठी हि शिष्यवृत्ती मिळू शकते.

योजनेअंतर्गत, राज्य सरकार केंद्राकडून दरवर्षी ११५ कोटींच्या वार्षिक प्रतिबद्ध दायित्वापेक्षा जास्त रक्कम घेऊ शकते. २०१६ मध्ये फीवरील मर्यादा निश्चित केल्यापासून बिहारमध्ये पात्र विद्यार्थ्यांची संख्या कमी झाली आहे, तरी देखील राज्य सरकार याकडे गांभीर्याने पाहत नाही हि बाब मात्र गंभीर म्हणावी लागेल.

अधिकृत आकडेवारीनुसार,

२०१५ -२०१६ मध्ये बिहार सरकारने १५५,००० विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती दिली होती. परंतु २०१६-१७ मध्ये पात्र विद्यार्थ्यांची संख्या फक्त ३७,३७२ होती. २०१७-१८ मध्ये ७०,८८६ आणि २०१८-१०१९ मध्ये ३९,७९२ विद्यार्थ्यांना योजनेचा लाभ मिळाला. मात्र २०१७-१८ आणि २०१९-२० च्या दरम्यान, बिहार राज्य हे कोणत्याही केंद्रीय वाटासाठी पात्र ठरला नाही कारण राज्याने त्याच्या प्रतिबद्ध राज्य दायित्वापेक्षा खूप कमी खर्च केला होता.

गेल्या तीन वर्षांपासून राज्य सरकारला एकही अर्ज न मिळाल्याने ही योजना जवळपास बंद पडली आहे.

समस्तीपूरचे रहिवासी राजीव कुमार यांनी उच्च न्यायालयाकडे धाव घेतली, या प्रकरणी जनहित याचिकेवर सुनावणी करत, पटणा उच्च न्यायालयाने बिहार सरकारला या शिष्यवृत्तीबाबत अहवाल सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत.

एससी/एसटी कल्याण विभागाचे सहाय्यक संचालक प्रमोद कुमार यांनी यापूर्वी न्यायालयाला सांगितले होते कि, “वेगवेगळ्या संस्था एकाच कोर्ससाठी वेगवेगळे शुल्क आकारत आहेत. त्यामुळे शुल्काच्या प्रतिपूर्तीसाठी शुल्काची रचना तर्कसंगत करणे उचित होते. ” ते म्हणाले की, राज्य सरकारचा ठराव सक्षम प्राधिकरणाच्या परवानगीनंतर झाला आहे.

शिक्षण विभागाचे अतिरिक्त मुख्य सचिव संजय कुमार यांनी माध्यमांना सांगितले कि, “राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टलमधील तांत्रिक समस्यांमुळे योजनेच्या अंमलबजावणीमध्ये निश्चितच विलंब झाला आहे. तोपर्यंत पोर्टलवर एक सिंगल विंडो दिली गेली आहे. आम्ही एका वेगळ्या नवीन वेबसाइटसाठी विनंती केली आहे आणि लवकरच वेबसाईट सुव्यवस्थित होईल अशी आशा आहे”.

बिहार सरकारने केलेल्या पोर्टलवरच्या या तांत्रिक समस्याच्या दाव्याबद्दल राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टलला देखील प्रश्न विचारले गेले आहेत पण त्यांना पाठवलेल्या प्रश्नांना अद्याप तरी प्रतिसाद मिळालेला नाही.

हे हि वाच भिडू :