आम्हा व्हिडीओ जर्नालिस्ट लोकांना कामावरून काढलं जातय, पण…

एक फिल्ड असंय की त्या फिल्डशी आपला दररोज डायरेक्ट किंवा इनडायरेक्ट संबंध जोडला जातो,

ते फिल्ड म्हणजे व्हिडिओ जर्नालिस्ट..

व्हिडिओ जर्नालिस्ट हे टिव्ही माध्यमात काम करणाऱ्या पत्रकारांसोबत सावलीसारखा उभा असणारा माणुस. मी या क्षेत्रात काम करत असणार्‍या अनेक दिग्गज सिनिअर व्हिडिओ जर्नालिस्टशी बोललोय. मला या फिल्ड मध्ये येऊन फक्त ८-९ वर्षे झालीत..

त्यांचाशी मला बोलाव लागलं कारण अनेक मराठी, हिंदी, आणि इंग्रजी माध्यमांनी आपल्याकडे काम करत असणार्‍या बर्‍याच व्हिडीओ जर्नालिस्ट पदावर काम करत असणार्‍यांना नारळ दिलाय..

टिव्ही माध्यम कॅमेराशिवाय शुन्य आहे हे कोणीही मान्य करेल..

मग अशी वेळ का येतेय की आजही महाराष्ट्रातले अनेक ब्युरोज हे व्हिडिओ जर्नालिस्ट शिवाय चालतायत.

येत्या पाच वर्षांत मी स्वतः बघितलंय की जवळपास ५० भर चांगल्या आणि मोठ्या ग्रुपच्या चॅनल्सनी हे कॅमेरामन काढलेत. ५० हा आकडा कमी वाटत असला तरी तो या क्षेत्रात फार मोठा वाटणारा आहे.

मी ज्यांचाशी बोललो त्यांना मी विचारलं ही अशी परिस्थिती आधी पासून आहे की आत्ता सर्वाच्या हातात हायटेक मोबाईलचे चांगल्या दर्जाचे कॅमेरे आल्याने ही परिस्थिती निर्माण झाली मोबाईल वरुन लाईव्ह होतात, पॅकेज शुट होत, बाईट होतात मग मोबाईल कारणीभूत आहे का..?

त्यांनी सांगितल्याप्रमाणे जेव्हा १९९५ ला फक्त दूरदर्शन होतं तेव्हा साऊथच्या कॅमरेमनचा या क्षेत्रात बोलबाला होता मराठी माणूस यात दुरवर कुठे न्हवता तेव्हा फक्त मुंबई पुणे आणि बेंगलोरला कॅमेराचे कोर्सेस होते. तेव्हा आम्ही फोटोग्राफी करत होतो..

दूरदर्शन असताना सुरुवातीला एनडीटीव्ही लाँच झालं आणि मग त्यांना कॅमेरामनची कमी पडू लागली त्यांनी मग लोकं तयार करायला सुरुवात केली या फिल्ड मध्ये व्हिडिओ जर्नालिस्ट नावाचा माणुस तयार करावा लागला तेव्हा. कारण कॅमेरा वापरायचा कसा तो ठेवायचा कसा हे कुणाला माहित नव्हते. तेव्हा कॅमेरामन सोबत एक असिस्टंट आणि एक अटेंडन्ट असायचा म्हणजे एका कॅमेरामन सोबत ३ माणसं..

कॅमेरामन हा फक्त शुट करायचा ते रेकॉर्ड असिस्टंट करायचा आणि अटेंडन्ट हा फक्त कॅमेरा उचलायला ठेवायला असायचा. हळु हळु काय झालं तर कॅमेरामध्येच टेप घालुन रेकॉर्ड करण्याची सुविधा उपलब्ध झाली २००० सालापर्यंत त्यामुळे जे असिस्टंट होते ते कमी झाले ते हळूहळू मग कॅमेरामन झाले आणि अटेंडन्ट हे तसेच राहीले कारण तो पर्यंत बरेच चॅनल्स आले होते त्यात मग आजतक असेल झी असेल असे मोठे मोठे ग्रूप आले..

आता यांनी काय केलं तर ज्यांना त्यांनी घेतलं त्यात कोणाकडे कॅमेराचं शिक्षण होतं तर कोणाकडे कॅमेराचं शिक्षण न्हवतं पण त्यांनी आधी चांगल्या ठिकाणी अटेंडन्ट किंवा असिस्टंट कॅमेरामन म्हणून काम केलं होतं..

२००५ नंतर कॅमेरे छोटे आणि एडव्हान्स होत गेले मग अटेंडन्ट सुद्धा ठेवायचे बंद झाले एनडीटीव्ही सारख्या चॅनल्स मध्ये २००८ पर्यंत हे अटेंडन्ट होते.

१९९५ ते २०१४ या काळात खुप चॅनल्स आले…

यात मला त्यांनी एक जुना किस्सा सांगितला बाळासाहेब ठाकरे हे पुण्याला जाणार होते पु.लं देशपांडे यांचा मृत्यु झाला होता त्यावेळी लाईव्ह यु किंवा ओबी व्हॅन न्हवत्या अशात काम कसं व्हायचं तर पुण्यात शुट करुण आम्ही ती कॅसेट बाळासाहेब ठाकरे यांचा सोबत असणारे थापा यांच्याजवळ ती टेप दिली आणि फक्त एवढंच सांगितल की एअरपोर्टला आमचा माणूस येईल त्याला ती टेप द्या तेव्हा फोन न्हवते फक्त लँडलाईन होते आणि आम्ही मग आमच्या माणसाला तिथे फोन वरून सांगायचो तो माणूस अचुक वेळेत जाऊन तिथुन ती टेप कलेक्ट करुन ती रेंडर करुन एडीट करुन त्याच दिवशी ती बातमी ऑन एअर गेली..

कोणाला काही माहिती नसायचं कोण माणूस येतोय कुणाला टेप द्यायची पण काम मात्र वेळेत आणि अचुक व्हायचं..

२०१४-२०१५ या कालावधीत नाशिकच्या कुंभमेळ्यात लाइव्ह युनिटला नेटवर्क न्हवतं तेव्हा आम्ही सहजच हेडफोन काढला तो बुमवर ठेवला तो हेडफोन मोबाईलला जोडला आणि नंतर मोबाईल वर आम्ही एक दिड मिनिटाचा वाल्क थ्रु केला तो लगेच पाच मिनीटात ऑन एअर गेला..

त्यावेळी आम्हाला सुरुवातील कळलं की मोबाईल वरुन सुद्धा आपण काम करू शकतो..
ज्या ठिकाणी नेटवर्क कमी असायचं लाईव्ह करण्यासाठी त्यावेळी मोबाईल वरुन छोट्या छोट्या क्लिप करुन व्हॉटस् अप वरुन पाठवायचो नेटवर्क थ्रीजीच होतं पण काम थांबायचं नाही..
या सर्व काळात खूप कॅमेरामन फिल्डमधे आले त्यात प्रामुख्याने तेच टिकले ज्यांनी स्वतःला अपडेट केलं अपडेट केले याचा अर्थ असा कि जे कॅमेरामन कॅमेरा व्यतिरिक्त इतरही गोष्टी सांभाळू लागले जसं की काही लोकं पीसीआर सुद्धा ऑपरेट करू शकत होते काही ऑडिओ सुद्धा ऑपरेट करू शकत होते आणि लाइटिंग सुद्धा करू शकत होते.

जे कॅमेरामन मल्टी टॅलेंटेड राहिले तेच जास्त काळ टिकले असं म्हणता येईल ज्यांनी काळाबरोबर स्वतःला अपडेट केलं नाही त्यांचं पुढचं भवितव्य अंधारात राहिलं असं वाटतं.

काही कॅमेरामन हे फक्त आपल्याला बाबा आठ तास काम करायचे या हेतूने फिल्ड वरती काम करायचे त्यांना या आठ तासां व्यतिरिक्त कॅमेरा पाठीमागची दुनिया बघण्यात कसला इंटरेस्ट नव्हता यामध्ये असं व्हायचं कशाला एवढे शूट करायचं, हो कुठे ऑन एअर जाणारंय, एवढे शॉटसंचं काय करणार आपल्याला माहित आहे ना दोनच मिनिट जाणार आहे मग कशाला जास्त वेळ शूट करा, रिपोर्टर ला कुठे काय कळतंय तो काय बारा वाजता येतो मी सकाळी सात ला येतो मला खूप काम करावं लागतं, मी कशाला काम करू हे रिपोर्टरचे काम आहे..

ही काही उदाहरणे झाली जी उदाहरणे कॅमेरामन रोज फिल्ड वरती एकमेकांना ऐकवत असतो या उदाहरणांमध्ये तो स्वतः डी मोटिवेट होतो तर दुसर्‍यांनाही डिमोटीव्हेट करायचं त्या च्यामुळे हल्लीचे कॅमेरामन त्यावेळचे कॅमेरामनपेक्षा खूप आळशी झाले आणि डिपेंड राहिले नोकरी वर काही कॅमेरामन असे आहेत की जे स्वतः फिल्ल वरती काम करून रात्री रिक्षा चालतात किंवा इतर काही तरी व्यवसाय करतात. काही जे फिल्ड वरती राहिलेत त्यांनी स्वतःला अपडेट केल्यामुळे ते कॅमेरा व्यतिरिक्त इतरही काम जी कॅमेरा पाठीमागचे असतात ती करू शकतात आणि हेच कारण आहे की ते फील्डमध्ये टिकले.

या सगळ्यांमध्ये कॅमेरामन म्हणजे व्हिडिओ जर्नालिस्ट आहेत त्यांनी फक्त कॅमेरामन म्हणून फिल्ड वरती काम केलं नाही आणि ती जास्त करून व्हिडिओ जर्नालिस्ट म्हणून काम केलं ज्यांना खरंच पत्रकारितेमध्ये रस होता ज्यांना खरंच कामाविषयी ची तडफड होती त्यांना वाटायचं की आपल्याच चॅनलसाठी आपण काहीतरी नेहमी नवीन देऊयात ज्यांना वाटत होतं चांगले शॉटस् द्यावे चांगलं काम करावं ते चांगल्या प्रकारे लोकांना दिसावेत अशांना या फिल्डमध्ये वेगवेगळी संधी मिळत गेली आणि त्यांनी त्या संधीचं सोनं केलं.

आता काही कॅमेरामन असे म्हणतील, “आम्ही सुद्धा चांगल काम केलय”…

पण ते काम कुठपर्यंत पोहचलं कुणा पर्यंत पोहचलं हेही तितकंच महत्त्वाचं आहे ज्यावेळेस आपण एका मोठ्या फर्म मध्ये काम करत असतो मोठ्या कंपनीत काम करत असतो त्यावेळी तिथली वरिष्ठ लोकं असा निर्णय का घेतात की आपल्याला तिथुन कामावरुन काढलं जातं याचा अर्थ असा की जे फिल्ड मध्ये काम करत होते ज्यांना फक्त एक कॅमेरामन म्हणून काम करायचं होतं त्यांनी असंच काम केलं जे आपण मोबाईल वरती सुद्धा सहजरीत्या शॉटस घेऊ शकत होतो अशाच प्रकारचे शॉट्स द्यायचा त्या कॅमेरामन्सनी प्रयत्न केला त्यातून काही वेगळे द्यायचा प्रयत्न त्यांनी केला नाही म्हणून मग एक कंपनी सुद्धा कुठेतरी विचार करते आपण ज्या व्हिजेला 60 ते 70 हजार रुपये पगार देतो तेच काम एक दहा किंवा वीस हजार रुपये मध्ये काम करणारा कॅमेरामन हे करू शकतो हे जेव्हा कंपनीला कळतं तेव्हा कंपनी याचा कुठेना कुठेतरी विचार करते.

आणि मग त्याचा परिणाम डायरेक्टली किंवा इन डायरेक्टली त्या कॅमेरामन च्या कामावर होत असतो आणि यातूनच बहुतांशी कॅमेरामनच्या नोकऱ्या गेल्यात.

या सर्व गोष्टींना एक कॅमेरामन आणि स्वतः त्या कंपनीमध्ये असलेले टेक्निकल हेड्स यांना असा निर्णय घ्यावा लागतो की आपण कंपनीचे दोन पैसे कुठेतरी वाचवू शॉर्टकट मध्ये काम कसं होईल याचा ते विचार करू लागतात तर याला जबाबदार टेक्नॉलॉजी आहे किंवा कॅमेरामन आहे हे नक्की सांगता नाही येणार.

पण याला या दोन्ही गोष्टी कारणीभूत आहेत ज्यामुळे आत्ताच्या घडीला टीव्ही माध्यमातल्या बराचसा कॅमेरामनचा नोकऱ्या गेल्यात आजही फील्ड वरती असे अनेक कॅमेरामन आहेत जे रिपोर्टर च काम ही करतात कॅमेरामनचं कामही करतात आणि बुलेटीन प्रोड्युसर म्हणून सुद्धा काम करू शकतात अशा ताकदीची लोक आत्ता या फिल्डमध्ये आहेत जी खूप मल्टिटास्किंग आणि मल्टी टॅलेंटेड आहेत त्यांनी त्याचा उपयोग करून घेतला तरच ती आज या फिल्डमध्ये टिकतील.

बीबीसी सारख्या मोठ्या एजन्सीज हे फक्त कॅमेरामन हायर करत नाही कॅमेरामन प्लस एडिटर्स टॅलेंट त्याच्याकडे असणं गरजेच असतं त्यामुळे त्याला कळतं की नेमकं आपल्या लोकांना काय दाखवायचे तो तेच दाखवतो ज्या गोष्टी चांगल्या प्रकारे शूट केल्यात कारण त्याच्यावर एक जबाबदारी असते की मी शूट केलेला मी एडिट केलेलं हे लोकांपर्यंत फायनल आउटपुट जाणार आहे त्यामुळे असं कुठे वाटत नाही की मोबाईल आल्यामुळे कॅमेरामनचा नोकऱ्या जातील मोबाईल आल्यामुळे खूप स्कोप मिळालाय सहजरित्या शूट करू शकतोय सहजरीत्या लोकांपर्यंत पोहोचू शकते.

अनेक मोठ्या वृत्तसंस्था आहेत ज्यांनी मोबाईल वरती शूट केलेलं असलं तरी त्यांनी कॅमेरामन ठेवलेत आणि ते मोबाईलवर चांगला आउटपुट सुद्धा देतात फरक फक्त इतकाच आहे की आत्ता ज्यांना अस वाटते की आपल्या नोकऱ्या या मोबाईल मुळे गेल्यात त्यांनी स्वतःला चांगलं अपडेट करावं आणि चांगल्या प्रकारचे काम करावं…

•  औंकार गिरी कोल्हापूर 

हे ही वाच भिडू 

•  मिडीयातल्या लोकांच्या नोकऱ्या गेल्या तेव्हा हा शेतकरी मदतीला धावून आला…
• कोर्डाने जेव्हा हे फोटो घेतले तेव्हा त्याला माहीतही नव्हते, त्याने एक नवीन इतिहास रचलाय.
• ते दाऊदचा फोटो काढू लागले तोच, कोणाच तरी लक्ष त्यांच्याकडे गेलं